Oznaczanie roślin nie jest trudne – sprawdź

Oznaczanie roślin nie jest trudne – sprawdź

Umiejętność jaką jest oznaczanie roślin jest wysoko ceniona. W historii mamy przykłady, że zarówno nadworni medycy, jak i wiedźmy, szamani, szeptuchy na wsiach byli szanowani, a dzięki ich wiedzy ocalał wieśniak, mieszczanin, a i pewnie niejeden król. Dziś i Wy możecie taką sztukę posiąść. Dostęp do niej jest prostszy niż kiedyś, a wiedza lepiej usystematyzowana. Ten wpis odsłoni Wam rąbek tajemnicy!

Pomysł na ten wpis chodził za mną już od dłuższego czasu. Obecnie można mówić o renesansie ziołolecznictwa. Kolorowe gazety bombardują nas informacjami o zaskakujących właściwościach roślin, o ich nowym działaniu. Zainteresowanie to należy pielęgnować z podkreślaniem wagi zdrowego rozsądku i zachowawczego podejścia do publikowanych treści.

Coraz częściej zamiast sięgać po gotowe, pakowane zioła i ich przetwory; wiele osób podejmuje próbę zbierania ich samodzielnie.

Podstawy botaniki kluczem do sukcesu

Myślę, że każdy kto zna rośliny lepiej niż przeciętny Kowalski przyzna, że mnogość cech jest w podobnym stopniu zaletą i wadą. Wspominam o tym, ponieważ tylko dobra znajomość budowy roślin, wiedza gdzie szukać poszczególnych organów, wytworów da Ci szansę prawidłowego oznaczania roślin napotkanych po drodze. Na szczęście nie jest to bardzo specjalistyczna wiedza. Możecie ją zdobyć szukając informacji o budowie korzenia, pędu i jego modyfikacji; liścia – kształtu nasady, brzegu i szczytu; jego unerwieniu, czy też jego złożoności. Podobne szczegółowe informacje potrzebne są do przyporządkowania cech kwiatów, kwiatostanów, owoców i nasion.

Ze względu na fakt, że coraz więcej osób bez przygotowania rozpoczyna przygodę z oznaczaniem roślin moją  pierwszą sugestią są klucze do oznaczania.

Oznaczanie roślin z użyciem klucza

Jak już wspominałem, bez znajomości cech nie wiele dostrzeżemy różnic w budowie rośliny, a przez to jej prawidłowo nie oznaczymy. Na ratunek przychodzą klucze do oznaczania roślin. Ja w swoich zbiorach mam dwie pozycje:

Klucze do oznaczania roślin | jakubstrawa.pl
Klucze do oznaczania roślin
  • Lucjan Rutkowski, Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, PWN, 2004, Warszawa

  • Jakub Mowszowicz, Przewodnik do oznaczania krajowych roślin zielarskich, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1983, Warszawa

W obu pozycjach, mniej lub bardziej szczegółowo przedstawione są wizualne cechy organów roślinnych potrzebne do przypisania jej do nazwy lub rodziny botanicznej.

Oznaczanie rośliny rozpoczynamy od przypisania jej rodziny botanicznej – umieszczenie jej w konkretnym miejscu układu systematycznego. Takie działanie znacząco zawęża grupę potencjalnych gatunków.

Oznaczanie roślin z algorytmu klucza | jakubstrawa.pl
Oznaczanie roślin z algorytmu klucza

Kolejnym krokiem jest już precyzyjne przypisanie do rodzaju i gatunku. Cały proces oznaczenia rośliny przypomina algorytm w którym wybieramy w każdym etapie jedną odpowiedź. Tym sposobem eliminujemy coraz więcej roślin zawężając poszukiwania.

Oznaczanie roślin z użyciem skróconego klucza

Żeby nieco uprościć sobie oznaczanie można posłużyć się skróconymi kluczami do oznaczania roślin. Mogę pochwalić się posiadaniem 4 pozycji, które również Wam polecam:

Flora wiosenna, letnia i jesienna Mowszowicza | jakubstrawa.pl
Flora wiosenna, letnia i jesienna Mowszowicza
  • Jakub Mowszowicz, Flora wiosenna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących wiosennych pospolitych roślin zielnych, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1987, Warszawa

  • Jakub Mowszowicz, Flora letnia. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących letnich pospolitych roślin zielnych, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1979, Warszawa

  • Jakub Mowszowicz, Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 19877, Warszawa

    Poznaj 100 roślin | jakubstrawa.pl
    Poznaj 100 roślin
  • Janina Szaferowa, Poznaj 100 roślin. Klucz do oznaczania stu gatunków roślin kwiatowych, dzikich i hodowlanych; Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1970, Warszawa

Trzy pierwsze pozycje posiadają opisy cech potrzebnych do identyfikacji, klucz do oznaczania, na brzegach stron kolorami zróżnicowane kolory kwiatów poszczególnych gatunków, rycinę poglądową i opis.

Oznaczanie roślin po kolorach kwiatów | jakubstrawa.pl
Oznaczanie roślin po kolorach kwiatów

Ostatnia pozycja jest najuboższa w informacje, a zakupiłem ją w pakiecie w antykwariacie.

Moim zdaniem od właśnie takiej formy należy rozpocząć oznaczanie roślin. Wychodząc w teren poświęcacie dużo czasu na dokładne obejrzenie cech rośliny, poznajecie je, utrwalają się Wam różnice, a przez to kolejne wyprawy skupiają się na wyszukiwaniu różnic i najważniejszych cech, a nie na przypominaniu podstaw.

Ilustrowane atlasy roślin

Kolejnym bardzo ciekawym rozwiązaniem są ilustrowane atlasy roślin. W swoich zbiorach posiadam dwie pozycje książkowe traktujące o roślinach zbiorowisk takich jak łąka i las.

  • Zbigniew Nawara, Flora Polski. Rośliny łąkowe, MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2012, Warszawa

  • Leokadia Witkowska-Żuk, Flora Polski. Rośliny leśne, MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2013, Warszawa

Zaletą tych książek są naprawdę pięknie ilustracje różnych gatunków roślin.

Kolorowy atlas do oznaczania roślin | jakubstrawa.pl
Kolorowy atlas do oznaczania roślin

Oczywiście nie znajdziemy tam obrazu wszystkich cech i przypisanie zdjęcia do tego co widzimy będzie obarczone ryzykiem pomyłki. Na szczęście autor zadbał o opisy roślin, które choć skrótowe znacząco ograniczają możliwość złego przyporządkowania.

Miłym gestem autora i wydawnictwa w kierunku Czytelnika było umieszczenie kolorów na brzegu strony, które odpowiadają zabarwieniu kwiatów. Z pewnością przyśpiesza to poszukiwania. Kolejnym plusem tych dwóch pozycji jest wstęp teoretyczny z klasyfikacji zbiorowisk roślinnych. Z czasem takie informacje będą dla Was coraz bardziej kuszące i przez Was oczekiwane. Apetyt rośnie w miarę jedzenia!

Książka Rośliny leśne dodatkowo opatrzona jest piktogramami. Informują czy roślina jest chroniona, czy ma działanie lecznicze lub co istotniejsze czy jest trująca.

Mimo dużo przyjemniejszej formy zachęcałbym do posiadania przy sobie również klucza do oznaczania, ponieważ brak w wyżej wymienionych książkach charakterystyki cech.

Popularyzacja zbierania ziół

Zmierzając do końca mojej książkowej kolekcji „oznaczanie roślin” pozostała pozycja która znalazła się tutaj jako uzupełnienie tematu.

Zbieramy zioła | jakubstrawa.pl
Zbieramy zioła
  • Jadwiga Kwaśniewska, Krystyna Mikołajczyk, Zbieramy zioła; Wydawnictwo Akcydensowe, 1986, Warszawa

Pozycja raczej uzupełniająca wiedzę na temat samego pozyskiwania ziół, niż ułatwiająca identyfikację roślin. Znalazła się tutaj jednak nie bez powodu. Umiejętność oznaczenia rośliny potrzebna nam jest między innymi do oceny czy należy do roślin trujących lub chronionych. Nie musimy, a nawet nie powinniśmy jej zrywać, a oznaczyć w środowisku naturalnym. Jest to temat rzeka i poświęcę mu odrębny wpis. Książka Zbieramy zioła jest tego przedsmakiem.

Podsumowanie

Oznaczanie roślin może uzależniać i nie biorę odpowiedzialności, jeżeli zaczniesz znikać z domu na wielogodzinne wyprawy na łąki i do lasu. Wiedza zdobyta w ten sposób pozwoli Ci na dostrzeżenie olbrzymiej różnorodności i piękna tkwiącego w szczegółach. Początki mogą być trudne, ale najważniejsze żebyś się nie poddawał drogi Czytelniku!

Większość pozycji jest dość stara, jednak rośliny nie zmieniły się pod względem budowy. Możesz śmiało korzystać ze wskazanych książek, pamiętaj jednak, że to nie wszystkie rośliny, autor zazwyczaj wskazywał te najpowszechniej występujące.

Poza tradycyjnymi kluczami istnieją strony internetowe ze szczegółowymi opisami i zdjęciami, jak również aplikacje. Poświęcę im oddzielny wpis.

Zżera mnie ciekawość jak rozpoczęła się Twoja przygoda z oznaczaniem, z jakich korzystasz materiałów? Podziel się tym ze mną w komentarzach. Pamiętasz pierwszą oznaczoną roślinę?

3 thoughts on “Oznaczanie roślin nie jest trudne – sprawdź

  1. Rafał

    Hej! Ciekawy wpis, ja polecam jeszcze książkę W. Szafera „Rośliny Polskie” T1 i T2! 🙂

    1. Dziękuję za miłe słowa. Jesteś kolejną osobą, która poleca tę pozycję. Muszę koniecznie ją upolować, choć z dostępnością krucho.

      1. Rafał

        Na allegro pojawia sie co chwile także myślę że nie bedzie problemu 🙂
        Pozdrowienia!

Napisz co uważasz