Nalewka – kilka istotnych informacji

Nalewka Babuni” jest chyba pierwszym skojarzeniem na słowo „nalewka”. Dla wielu nie kojarzy się bezpośrednio z lekami, ale może dlatego, że bywa stosowana jako środek leczniczy tworzony przez samych pacjentów. Wykonanie własnej nalewki z ziół lub owoców zebranych z własnego ogrodu z pewnością dostarczy sporej satysfakcji. Należy jednak posiadać podstawową wiedzę na jej temat, którą postaram się zawrzeć poniżej.

Kilka słów o nalewce

Nalewka, inaczej Tinctura jest płynną postacią leku, którą otrzymujemy przez wytrawianie surowca roślinnego – kory, kwiatów, owoców, liści czy całej rośliny – odpowiednim rozpuszczalnikiem. Mówiąc prościej za pomocą rozpuszczalnika wypłukujemy z rośliny cenne dla nas substancje. Najczęściej w nalewce rolę rozpuszczalnika spełnia etanol i jego mieszaniny w odpowiednich proporcjach z wodą. Stosowane są też inne rozpuszczalniki, lecz o mniejszym znaczeniu. Nalewka może też powstać poprzez rozpuszczenie suchych wyciągów, jednak wygląd takiej nalewki jest mniej atrakcyjny.

Charakter nalewki jako leku podkreśla jej obecność w Farmakopei Polskiej IX i poprzednich. Nalewka sporządzana jest poprzez macerowanie, czyli moczenie się surowca w rozpuszczalniku. Okres jaki ma trwać maceracja zależy od przepisu zgodnie z którym jest wykonywana nalewka i w tym czasie macerowany surowiec powinien być od czasu do czasu zamieszany. Korzystne jest też dodawanie tylko części rozpuszczalnika około 3/4 całości. Po upływie określonego czasu zlewamy płyn i wlewamy 1/4 która nam została. Spowoduje to wymycie resztek substancji z surowca i nic nam się nie zmarnuje. Pozostawiamy tak surowiec na jeszcze kilka dni, a potem łączymy zlane płyny, a surowiec wyrzucamy.

Ogólne zasady

Jeżeli przepis nie podaje inaczej należy macerację przeprowadzać w temperaturze pokojowej i bez dostępu światła. Jeżeli używana przez nas roślina ma silne działania stosuje się proporcję: 1 część surowca na 10 części rozpuszczalnika, a w pozostałych wypadkach 1 cz. surowca na 5 cz. rozpuszczalnika, jednak zazwyczaj jest to określone w przepisie. Dla przykładu:

jeżeli chcemy uzyskać nalewkę z owoców aronii, których mamy 100 g to powinniśmy użyć 0,5l spirytusu lub 0,5l wódki (40% mieszanina etanolu i  wody), czyli nasze 5 części rozpuszczalnika i zalać tą ilością owoce.

Jest to uproszczone postępowanie. Przyjmuję tutaj, że 1 ml rozpuszczalnika waży 1 gram.

Jak zlewać płyn?

Najlepiej używać do tego gazy zakupionej w aptece lub jeśli chcemy bardziej wyklarowany płyn możemy między dwie warstwy gazy włożyć niewielką ilość waty. Najwygodniej nam będzie cedzić używając lejka wkładając gazę na jego dno, a koniec do docelowej butelki.

Jak ma wyglądać surowiec?

Najlepiej gdy jest on odpowiednio rozdrobniony. Pozwoli to na lepsze przejście substancji leczniczych do płynu. Nie można jednak proszkować surowców, gdyż nadmiar niektórych substancji (wielocukrów np.: skrobi) może utrudniać przechodzenie do naszej nalewki substancji czynnych, a z pewnością utrudni cedzenie nalewki i zmniejszy klarowność.

Ile procent ma moja nalewka?

Etanol 95% czy pospolicie nazywany spirytus jest rzadko stosowany jako rozpuszczalnik, a częściej jako wyjściowy składnik mieszaniny. Częściej spotkamy się z 70% i 40% etanolem w przepisach na nalewki. Wydawać by się mogło, że sprawa uzyskania takiego stężenia jest bardzo prosta. Niestety w tym wypadku nie nastąpi rozmnożenie, a co gorsze straty w objętości. Z 0.5 l spirytusu i 0,5 wody nie uzyskamy 1 litra mieszaniny, gdyż występuje zjawisko kontrakcji:

Kontrakcja objętości ‒ zjawisko fizyczne polegające na zmianie objętości roztworu lub mieszaniny na skutek reakcji chemicznej lub oddziaływań międzycząsteczkowych pomiędzy składnikami mieszaniny.[…] Za kontrakcję objętości odpowiedzialne są w tym przypadku wiązania wodorowe powstające pomiędzy atomami wodoru grupy hydroksylowej etanolu a wolnymi parami elektronowymi na atomie tlenu w cząsteczce wody. /Wikipedia/

Jak problem rozwiązać? Są 2 drogi i opiszę obie.

Alkoholomierz

Spirytus to ok. 95% czystego etanolu. Alkoholomierz wykorzystuje różnicę gęstości i im większy udział wody tym niższe stężenie etanolu, co alkoholomierz sygnalizuje unoszeniem do góry. Moc naszego spirytusu lub wódki wyznaczymy odczytując z podziałki wartość na której równa się ona z meniskiem dolnym cieczy.

Waga i obliczenia

Ten sposób jest dłuższy jeśli chodzi o tworzenie mieszanin etanolowych. Polega na przeliczaniu zawartości etanolu wykorzystując tablice alkoholometryczne. Obliczamy wagę etanolu, który chcemy użyć stosując 95% jako wyjściowy i mieszając go z wodą. Obliczenia wykonujemy odczytując wartość % objętościowy i % wagowy mu przypisany. Procent wagowy wyznacza nam teoretycznie 100% etanol. Wg FP VI tabel alkoholometrycznych:

  • 95% – 92,45 %wag
  • 90% – 95,69 %wag
  • 85% – 79,44 %wag
  • 80% – 73,53 %wag
  • 75% – 67,84 %wag
  • 70% – 62,40 %wag
  • 65% – 57,14 %wag
  • 60% – 52,14 %wag
  • 55% – 47,17 %wag
  • 50% – 42,48 %wag
  • 45% – 37,83 %wag
  • 40% – 33,36 %wag
  • 35% – 28,94 %wag
  • 30% – 24,69 %wag
  • 25% – 20,46 %wag
  • 20% – 16,21 %wag

% wagowy mówi nam ile jest etanolu w 100g. Aby uzyskać wagę etanolu 95% jaki musimy użyć do otrzymania np.: 60% mieszaniny posługujemy się wzorem:

X = 100 x %wag etanolu słabszego / %wag etanolu mocniejszego

Otrzymamy masę spirytusu na 100g mieszaniny, pozostała ilość to woda. W tym wypadku otrzymamy 56,4g 95% etanolu i 43,6 g wody. Jeżeli chcemy otrzymać 500g mnożymy ilość przez 5.

Sposób jest farmaceutycznym sposobem sporządzania roztworów etanolowych. Taka dokładność w sporządzaniu nalewek nie jest wymagana, gdyż kilkuprocentowe odchylenie nie zmieni składu czy smaku nalewki i nie wyrządzi nam krzywdy.

Inne sposoby

Tabele

Temat rozcieńczania spirytusu można powiedzieć jest na topie od wieków, amatorzy stworzyli wiele pomocnych tabel dla łatwego otrzymywania alkoholi o różnej mocy. Oto jedna z nich: Tabela ze strony wino.org.pl

Przeliczniki i kalkulatory

Dla całkowitych „leniuchów” powstały nawet kalkulatory, które wymagają jedynie podania mocy jaką chcemy aby uzyskała nasza nalewka. Idąc za duchem czasów mogę Wam polecić prostą aplikację do obliczania ilości spirytusu i wody lub soku do sporządzenia nalewki. Pomoże Wam wyznaczyć ile potrzebujecie poszczególnych składników na 1 litr nalewki, ile nalewki uzyskacie ze składników jakie macie dostępne od ręki, jak również ile będziecie potrzebować spirytusu lub wódki do otrzymania określonej ilości nalewki, żeby na przykład zmieściła się do naczynia w którym ma być przechowywana. Aplikację pobierzecie skanując poniższy kod QR:

Kalkulator mocy alkoholu | Nalewka
Kalkulator mocy alkoholu – Google Play

Podsumowanie

Nalewka może być lekarstwem na różne choroby lub po prostu przyjemnym trunkiem pitym w umiarze dodającym nam energii i poprawiającym humor. Wszystko zależy od nas i naszych chęci zagłębiania się w tajemnice zawarte w roślinach i drzemiących w nich składnikach.

Napisz co uważasz