Klimakterium – surowce i leki roślinne

Klimakterium, czyli menopauza to okres w życiu kobiety, będący przejściem ze stanu aktywności hormonalnej zapewniającej prokreację do stanu w którym organizm zaczyna się starzeć. Zmiany te zachodzą na poziomie fizjologicznym, gdzie dochodzi do zahamowanie miesiączki; na poziomie hormonalnym i psychicznym. Te zmiany często wiążą się z nieprzyjemnymi objawami. Stosując hormonalna terapię zastępczą i regulując niedobory hormonów można te objawy łagodzić. Do tego celu można wykorzystać surowce roślinne.

Hormonalna terapia zastępcza(HTZ) ma na celu przywrócenie odpowiedniego poziomu hormonów kobiecych w okresie klimakterium. Najczęściej wykorzystuje się surowce roślinne zawierające związki o budowie steroidowej – fitosterole oraz o budowie podobnej do estrogenu – izoflawony, lignany i kumestany.
Fitoestrogeny znajdziemy w różnej ilości w:

  • roślinach strączkowych,
  • zbożach,
  • zielonych warzywach,
  • owocach,
  • orzechach.

Niektóre surowce dzięki bogatszemu składowi znalazły zastosowanie w łagodzeniu objawów menopauzy

Spis surowców:

  1. Nasiona soi
  2. Ziele i kwiat koniczyny czerwonej
  3. Korzeń kudzu
  4. Kłącze i korzeń pluskwicy groniastej
  5. Owoc niepokalanka pieprzowego
  6. Liść rabarbaru
  7. Nasiona ciecierzycy
  8. Kiełki fasoli mung
  9. Kiełki lucerny

Nasiona soi – Sojae semen

Roślina: Glycine max (L.) Mer. – Soja owłosiona (uprawna),
Rodzina: Fabaceae – Bobowate,

Istotne związki:

  • wysokowartościowe białka,
  • węglowodany,
  • lecytyna,
  • izoflawony – genisteina, deidzeina
  • sitisterole,
  • fitosterole – stigmasterol,
  • witaminy:
    • rozpuszczalne w tłuszczach: A, D, E, K, H;
    • rozpuszczalne w wodzie: B1, B2, B3, B6, B12;
  • składniki mineralne: Fe, Zn, J, Se, Mn, Mo, Ca

Działanie:
Białka i węglowodany działają odżywczo i wzmacniająco na organizm kobiety. Dodatkowo nasiona soi obniżają poziom cholesterolu i lipidów we krwi. Izoflawony znajdujące się w nasionach soi uważane są za protekcyjne działanie przeciw rakowi piersi. Mechanizm tego działania opiera się na antagonistycznym działaniu wobec receptorów estrogenowych. Dodatkowo działają jako inhibitory angiogenezy – hamują wzrost naczyń nowotworu i jego wzrost. Izoflawony działają również jako silne antyoksydanty. Genisteina dodatkowo zwiększa gęstość tkanki kostnej co jest ochroną przed rozwojem osteoporozy[1].
Zastosowanie:

Łagodzenie objawów menopauzy i okresu pomenopauzalnego oraz w pewnym stopniu w profilaktyce nowotworu prostaty.
Działania niepożądane:
Bardzo rzadko występujące bóle brzucha, luźne stolce i biegunka. Soja nie jest wskazana osobom o skłonnościach do alergii.
Preparaty:
Soyaprotect, Soyfem

Ziele i kwiat koniczyny czerwonej – Trifolii pratensis herba et flos

Roślina: Trfolium pratense L. – Koniczyna czerwona,
Rodzina: Fabaceae – Bobowate,

Istotne związki:

  • Białka,
  • Flawonoidy:
    • izoflawony – genisteina, daidzeina;
    • glikozydy izoflawonowych – genistyna, daidzyna;
    • O-metylowane izoflawony – formononetyna, biochanina A;
  • fenolokwasy – kwas kumarowy, kwas salicylowy;[2]
  • fitosterole – β-sitosterol[2];

Działanie:
Podobnie jak izoflawony pochodzące z nasion soi, mechanizm działania polega na powinowactwie izoflawonów do receptorów estrogenowych. Podobnie jak izoflawony soi(te same związki, różniące się obecnością części cukrowej lub metylacją) zawdzięczają brak działań niepożądanych poprzez słabsze oddziaływanie na receptor estrogenowy ERα, który znajduje się w tkance endometrium i tkance gruczołu sutkowego. Drugim ważnym efektem działania izoflawonów w połączeniu z białkami jest obniżanie cholesterolu, frakcji lipidowej LDL i podwyższanie frakcji HDL we krwi. Dodatkowo biochanina A zawarta w surowcu pobudza aktywność osteoklastów – komórek budujących kości, a stosowanie surowca wpływa korzystnie na wzrost masy kości i ich zawartości mineralnej[3].
Zastosowanie:
Klimakterium i okres pomenopauzalny.
Dawkowanie:
Dzienna dawka izoflawonów w ilości 80-120 mg wykazuje największą efektywność.
Działania niepożądane:
Mogą wystąpić bóle głowy, mięśni i nudności.

Korzeń kudzu – Puerariae radix

Roślina: Pueraria mirifica (Willd.)Ohwi – Kudzu(Opornik łatkowaty),
Rodzina: Fabaceae – Bobowate,

Istotne związki:

  • Pochodne benzopiranu – miroestrol, dezoksymiroestrol,
  • Izoflawony – genisteina, daidzeina;
  • Glikozydy izoflawonowych – genistyna, daidzyna, pauperyna;

Działanie:
Surowiec wywiera działanie estrogenopodobne. Aktywność miroestrolu porównywalna jest z aktywnością 17β-estradiolem. Zwiększa stężenie frakcji HDL i apolipoproteiny A, obniża stężenie frakcji LDL. Pauperyna działa przeciwgorączkowo i obniża stężenie glukozy we krwi.
Zastosowanie:
Leczenie objawów klimakterium i okresu pomenopauzalnego.
Dawkowanie:
Niektóre badania wykazywały, że 50-100 mg surowca przyjmowanego przez 6 miesięcy łagodzi objawy klimakterium.
Działania niepożądane:
Silne działanie estrogenowe surowca wymaga środków ostrożności podobnych jak przy stosowaniu terapii HTZ lekami syntetycznymi.
Ciekawostki:
Surowiec ten jest też stosowany do leczenia choroby alkoholowej.
Preparaty:
W leczeniu choroby alkoholowej: Kudzu Root, Kudzu Caps.

Kłącze i korzeń pluskwicy groniastej – Cimicifugae racemosae rhizoma et radix

Roślina: Cimicifuga racemosa (L.) Nutt. – Pluskwica groniasta,
Rodzina: Ranunculaceae – Jaskrowate,

Istotne związki:

  • Glikozydy trójterpenowe – akteina, 23-epi-26-dezoksyakteina, cimicifugozyd,
  • Cymiracemozyd
  • Fenolokwasy – ferulowy, izoferulowy, kawowy;
  • Izoflawony – formononetyna,

Działanie:
Związki izoflawonowe i triterpenowe posiadaja powinowactwo do receptorów estrogenowych i regulują w ten sposób wydzielanie hormonów – luteinizującego(LH) i folikulotropowego(FSH), co łagodzi objawy klimakterium. Surowiec działa także bardzo silnie jako środek hamujący rozwój osteoporozy.
Zastosowanie:
Łagodzenie objawów menopauzy, PMS i w zaburzeniach miesiączkowania.
Dawkowanie:
Terapia preparatami o standaryzowanym składzie (40-140 mg wyciągu) może trwać nie dłużej niż 6 miesięcy. Po 3 miesiącach widoczny jest maksymalny efekt terapeutyczny.
Działania niepożądane:
Rzadkie zaburzenia żołądkowo-jelitowe.
Preparaty:
Klimadynon, Klimasol, Menofem, Remifemin, Klimax.

Owoc niepokalanka pieprzowego – Agni casti fructus

Roślina: Vitex agnus castus L. – Niepokalanek pieprzowy,
Rodzina: Verbenaceae – Werbenowate,

Istotne związki:

  • Diterpeny – rotundifuran,
  • Irydoidy – agnuzyd,
  • Flawonoidy – kastycyna,

Działanie:
Hamuje wydzielanie prolaktyny poprzez oddziaływanie związków diterpenowych z receptorem dopaminowym D2. Substancje czynne mają powinowactwo do receptorów estrogenowych ERα i ERβ – działanie estrogenopodobne.
Zastosowanie:
Zaburzenia miesiączkowanie, PMS, hiperprolaktynemia, klimakterium.
Dawkowanie:
W terapii PMS – 240 mg na dobę, w innych przypadkach preparaty standaryzowane na agnuzyd w dawce 30-40 mg surowca na dobę, nie krócej niż 3 miesiące.
Działania niepożądane:
Sporadycznie występujące alergie skórne po spożyciu surowca.
Przeciwwskazania:
Nie stosować w czasie ciąży i karmienia piersią.

Liść rabarbaru – Rhei rhapontici folium

Roślina: Rheum rhaponticum L. – Rabarbar ogrodowy,
Rodzina: Polygonaceae – Rdestowate,

Istotne związki:
Pochodne stilbenu – rapontycyna,
Zastosowanie:
Zaburzenia miesiączkowania, klimakterium, zapalenie blony śluzowej macicy po porodzie.
Dawkowanie:
W postacie gotowych preparatów standaryzowanych.
Działania niepożądane:
Może powodować przerost endometrium

Nasiona ciecierzycy – Cicer semen

Roślina: Cicer arietinum – Ciecierzyca pospolita,
Rodzina: Fabaceae – Bobowate,

Istotne związki:

  • Związki izoflawonowe

Kiełki fasoli mung

Roślina: Vigna radiata – Fasola mung(Fasola złota),
Rodzina: Fabaceae – Bobowate,

Istotne związki:

  • Związki izoflawonowe

Kiełki lucerny

Roślina: Medicago sativa – Lucerna siewna,
Rodzina: Fabaceae – Bobowate,

Istotne związki:

  • Związki izoflawonowe

Klimakterium – podsumowanie:

Surowce stosowane w klimakterium łagodzą objawy procesu, który zachodzi w sposób fizjologiczny. Kobieta w tym okresie jest narażona na wiele niekorzystnych zmian w organizmie – wzrost lipidów we krwi, spadek gęstości kości, przerost endometrium, depresje, uderzenia gorąca. Surowce roślinne mają pomóc ten okres przejścia zmienić na łagodniejszy i mniej zaburzający codzienne funkcjonowanie. Należy jednak mieć na uwadze, że stosowanie surowców nie zwalnia z kontroli stanu zdrowia – badania piersi, gęstości kości i poziomu lipidów.
Nadmierne stosowanie izoflawonów, niektórych surowców może pobudzać podziały tkanki gruczołu piersiowego i endometrium. Dodatkowo izoflawony przechodzą przez łożysko, a ich wpływ na płód nie jest obecnie znany. Preparaty zawierające izoflawony stosowane w klimakterium powinny być standaryzowane, gdyż wiele z nich nie zapewnia odpowiedniej dawki z deklarowaną na opakowaniu.

Źródło: 1. E. Lamer-Zarawska, B. Kowal-Gierczak, J. Niedworok (Red.) – “Fitoterapia i leki roślinne” Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007, s. 412.; 2. dr. Henryk Różański, „Koniczyna – Trifolium i jej izoflawony”, Medycyna dawna i współczesna. 3. J.Nawrot, Fititerapia niektórych problemów meno- i andropauzy w: G. Nowak(red), Leki pochodzenia naturalnego, Poznań 2012,s.90.;

2 thoughts on “Klimakterium – surowce i leki roślinne

  1. czeklers

    Ten post jest ładniej zredagowany niż ten o prostacie, chociaż kilka niedociągnięć jest 😛 A może jakieś zdjęcia surowców zwiększyłyby czytelność całości?
    Ale ogólnie: jest moc 😀

Napisz co uważasz